Theo một bài báo đăng trên Mạng Kinh tế Trung Quốc ngày cuối tháng 2, triển vọng tài chính của mạng lưới đường sắt cao tốc Trung Quốc có vẻ ảm đạm.

Bài báo cho biết số liệu thống kê từ Bộ đường sắt Trung Quốc cho thấy chỉ riêng trong năm 2011 bộ sẽ phải chi khoảng 140 tỷ nhân dân tệ (21 tỷ USD) để trả nợ trái phiếu.

Bài báo nói rằng tổng số nợ của bộ đường sắt đã lên tới 1,7 nghìn tỷ nhân dân tệ (258 tỷ USD) tính tới quý III năm 2010 và dự tính rằng con số đó còn đạt tới 2 nghìn tỷ nhân dân tệ (304 tỷ USD) vào cuối năm 2010.

Điều này có nghĩa bộ đường sắt phải trả lãi suất lên tới 120 tỷ nhân dân tệ (18,26 tỷ USD) mỗi năm.

Tuy nhiên, theo bài báo, hệ thống đường sắt của nước này chỉ có thể trả được lãi suất và thậm chí có thể không làm được điều đó.

Theo bài báo, dòng tiền luân chuyển trong hệ thống đường sắt ở mức khoảng 113,9 tỷ nhân dân tệ (17 tỷ USD) vào năm 2009 và ước tính chỉ có thể tăng tới 130 tỷ nhân dân tệ (19,78 tỷ USD) trong tương lai gần.

Đối với lời khuyên tăng gấp đôi mức cước hoặc khối lượng vận chuyển, bài báo cho rằng làm như vậy sẽ không đảm bảo việc tăng doanh thu vì nhu cầu có thể giảm khi giá cước tăng cao và tương tự vậy số lượng hành khách đi lại bằng tàu có thể giảm do khối lượng hàng hóa vận chuyển tăng lên.

Chính vì vậy, hệ thống đường sắt Trung Quốc có thể không có khả năng duy trì hoạt động bình thường nếu không vay thêm tiền, cho dù việc vay nhiều tiền hơn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng tài chính của ngành.

Ngành đường sắt Trung Quốc đưa ra mức lợi nhuận trung bình hàng năm là 2 tỷ nhân dân tệ (304 triệu USD) trong thời gian 2004-2009. Các số liệu thống kê chính thức cho thấy ngành kiếm được nhiều nhất 8,7 tỷ nhân dân tệ (1,32 tỷ USD) vào năm 2007 và thua lỗ 13 tỷ nhân dân tệ (1,98 tỷ USD) vào năm 2008, năm hoạt động tồi tệ nhất của ngành.

Bài báo xem hệ thống đường sắt tại Trung quốc như "người vay đầu cơ" và "người vay Ponzi" được xác định bởi nhà kinh tế học Hyman Minsky. Minsky chỉ ra có ba loại người vay nợ góp phần vào tích lũy các khoản nợ: người vay phòng hộ, người vay đầu cơ và người vay Ponzi.

Một người vay phòng hộ có thể trả lại cả gốc và lãi từ các luồng tiền lưu động, một người vay đầu cơ chỉ có thể trả lãi suất và cần phải vay thêm để trả lại gốc trong khi đó người vay Ponzi không có khả năng chi trả cả lãi và gốc bằng luồng tiền lưu động. Thay vào đó, kiểu người vay này dựa trên sự tăng giá giá trị tài sản để thực hiện việc thanh toán đầy đủ.