Trang chủ » Điểm nóng » Tập đoàn Than cũng “tố” khổ vì nhà thầu Trung Quốc

Tập đoàn Than cũng “tố” khổ vì nhà thầu Trung Quốc

24 Th9 2010

Tác giả:

Chuyên mục: Điểm nóng

TKV là một trong 3 trụ cột năng lượng của Việt Nam và cũng là nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm lớn trong việc cung ứng điện cho cả nước. Bạn đọc có ý kiến thế nào trước bản “cáo trạng” này  về nhà thầu Trung Quốc của  điện lựcTKV, xin gửi về hotline@vnr500.vn, hoặc bấm vào nút “Thảo luận” ở cuối bài.

Được chỉ định thầu và cũng chậm tiến độ

Điện lực TKV đánh giá, tất cả các dự án nhiệt điện đốt than thực hiện tại Việt Nam trong thời gian vừa qua đều bị chậm tiến độ từ 1-2 năm hoặc hơn đã làm tăng chi phí đầu tư của dự án, như tăng khoản lãi vay, tăng chi phí quản lý dự án, chi phí thuê tư vấn, tăng chi phí chuẩn bị sản xuất đã làm giảm hiệu quả kinh tế của dự án.

Trong khi đó, việc đàm phán để nhà thầu EPC nộp khoản phạt chậm tiến độ là công việc rất khó khăn và thường bị kéo dài, nhất là đối với các nhà thầu Trung Quốc.

Trong số 6 nhà máy điện của TKV do Trung Quốc trúng thầu, có 2 dự án được áp dụng chỉ định thầu, 1 dự án áp dụng đấu thầu hạn chế trong các nhà thầu Trung Quốc và 3 dự án đấu thầu quốc tế rộng rãi.

Và ở hình thức nào, nhà thầu Trung Quốc cũng trở nên nổi bật và dễ dàng thắng thầu.

Lý giải về nguyên nhân khiến nhà thầu Trung Quốc “thắng lớn”, điện lực TKV cho hay, mỗi dự án lại có một đặc thù riêng.

Như Điện lực TKV cho biết, có dự án là do cơ chế vay vốn ưu đãi. Đó là nhà máy điện Cao Ngạn, được Chính phủ Trung Quốc cho Chính phủ Việt Nam vay ưu đãi để thanh toán 85% giá trị gói thầu EPC. Vì vậy, gói thầu EPC của dự án được áp dụng hình thức đấu thầu đấu thầu hạn chế trong các nhà thầu Trung Quốc. Chỉ có 4 nhà thầu Trung Quốc tham gia đấu thầu và  HPE – Công ty công trình điện Cáp Nhĩ Tân đã trúng thầu.

Trên thực tế, cơ chế này cũng là thông lệ quốc tế khi công trình dự án nhận ưu đãi vốn từ nước khác.

Mô tả ảnh.
Nhà thầu Trung Quốc trúng lớn ở dự án nhiệt điện Cẩm Phả

Ở hình thức đấu thầu quốc tế, nhà thầu Trung Quốc đều thắng do bỏ giá rẻ hơn.

Tiêu biểu như dự án điện Cẩm Phả 1, HPE đã trúng thầu, vượt qua MC của Trung Quốc, Technopromexport của Nga và Marubeni của Nhật Bản nhờ có giá đánh giá thấp nhất.

Tương tự, dự án điện Mạo Khê ở giai đoạn  sơ tuyển, đã có 6 nhà thầu tham gia và có 5 nhà thầu vượt qua sơ tuyển, trong đó có 3 nhà thầu Trung Quốc, 1 nhà thầu Hàn Quốc (Daewoo E&C) và một nhà thầu Việt Nam (Lilama). Đến thời điểm đóng thầu chỉ có 2 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu là Liên danh Kaidi (Nhà thầu liên doanh Khải Địch, Trung Quốc) và Lilama (Việt Nam).

Và rốt cục, Kaidi trúng thầu vì có giá đánh giá thấp hơn Lilama khoảng 50 triệu USD.

Không chỉ ưu thế giá rẻ, nhà thầu Trung Quốc lại sẵn sàng làm cả dự án quy mô nhỏ trong khi các nhà thầu khác của G7, châu Âu và Việt Nam đều không quan tâm.  Điển hình là dự án điện Nông Sơn, quy mô công suất nhỏ (30MW).

Dự án này đấu thầu rộng rãi quốc tế nhưng chỉ có đúng 6 nhà thầu đều của Trung Quốc tham gia. CHMC – Tổng công ty thiết bị nặng Trung Quốc cũng trúng thầu do có giá đánh giá thấp nhất.

Có tới 2 dự án được chỉ định thầu, đàm phán trực tiếp và đều do Trung Quốc thực hiện, theo điện lực TKV là đều được Thủ tướng cho phép. Ví dụ, với dự án điện Sơn Động, SFECO – Tập đoàn hợp tác kỹ thuật kinh tế đối ngoại Thượng Hải của Trung Quốc là nhà thầu trúng chỉ định thầu.

Lý do là bởi tính cấp bách của tình hình thiếu điện. Do vậy, tại cuộc họp với các lãnh đạo các tổng công ty: Điện lực, TKV, Dầu khí, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý cho TKV được đàm phán trực tiếp với các nhà thầu Trung Quốc để triển khai ngay. Chỉ đạo này  được thể hiện trong văn bản số 67/TB-VPCP ngày 5/4/2004 của Văn phòng Chính phủ.

Dự án điện Cẩm Phả 2 chỉ định thầu cho nhà thầu HPE, là đơn vị đang thực hiện dự án Cẩm Phả 1. Việc chỉ định thầu này là theo cơ chế đặc thù tại quyết định 1195/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Năng lực và thiết bị đều “kém”

Với kinh nghiệm ở 6 dự án trên, điện lực TKV đã rất thẳng thắn khi thống kê tới 7 “căn bệnh” chính của nhà thầu Trung Quốc.

Đơn vị này cho hay, các nhà thầu Trung Quốc trong giai đoạn tham gia đấu thầu chưa nghiên cứu kỹ yêu cầu của hồ sơ mời thầu mà phần lớn thường chấp nhận tất cả các yêu cầu của hồ sơ mời thầu.

Nhưng khi bắt đầu vào thi công, thực hiện hợp đồng, mới bộc lộ những khó khăn và thực tế có những yêu cầu các nhà thầu Trung Quốc chưa đủ khả năng thực hiện.

Điểm yếu đáng lo ngại nhất là một số thiết bị phụ của Trung Quốc như các bơm, quạt, hệ thống vận chuyển than, đá vôi…trong quá trình vận hành thử bộc lộ những khiếm khuyết dẫn đến thời gian chạy thử, chạy tin cậy bị kéo dài chậm tiến độ của hợp đồng.

So sánh thực tế vận hành ở nhà máy điện Na Dương (do MC làm tổng thầu, các thiết chính xuất xứ từ Nhật Bản và các nước G7) với nhiệt điện Cao Ngạn (do HPE làm tổng thầu, các thiết chính xuất xứ từ Trung Quốc), Sơn Động, Cẩm Phả, điện lực TKV cho biết, chất lượng thiết bị xuất xứ từ Trung Quốc cũng như các chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật (hiệu suất nhà máy) thấp hơn các thiết bị của các nước châu Âu, G7.

Đặc điểm phổ biến không hề dễ chịu là, trong quá trình thi công, nhà thầu Trung Quốc thường hay đề xuất thay đổi so với hợp đồng như: thay đổi nhân sự, thầu phụ cung cấp thiết bị, thầu phụ xây lắp, thay đổi các điều khoản kỹ thuật…

Việc này làm mất thời gian để đàm phán, xem xét, gây khó khăn, phức tạp trong quản lý dự án của Chủ đầu tư.

Theo điện lực TKV, các dự án điện của EVN do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu cũng gặp phải tình huống tương tự.

Đã thế, năng lực, kinh nghiệm trong cả mô hình làm tổng thầu EPC lẫn việc thi công dự án của Trung Quốc lại rất kém.

Điện lực TVK nhìn nhận, kinh nghiệm làm tổng thầu EPC của các nhà thầu Trung Quốc còn ít. Việc tiếp cận với các hợp đồng EPC quốc tế, các tiêu chuẩn quốc tế của các nhà thầu chưa tốt. Kinh nghiệm thi công xây dựng, lắp đặt, chạy thử, nghiệm thu cũng như quản lý dự án của các nhà thầu Trung Quốc tại Việt Nam cũng hạn chế.

Vì vậy khi triển khai dự án, các nhà thầu Trung Quốc có nhiều lúng túng trong công tác điều hành, phối hợp giữa các khâu với nhau như thiết kế, mua sắm thiết bị, triển khai lắp đặt. Thậm chí, các đối tác cũng lung túng khi chủ đầu tư và tư vấn yêu cầu thực hiện theo hợp đồng EPC đã ký. Có lẽ, đa số các nhà thầu thiết kế, thi công xây dựng của Trung Quốc chỉ quen với các tiêu chuẩn của Trung Quốc.

Kiến nghị sửa lại tiêu chí giá rẻ của Luật Đấu thầu

Để khắc phục tình trạng các nhà thầu Trung Quốc chiếm lĩnh thị trường đầu tư EPC, điện lực TKV cũng cho rằng, cần xem xét sửa đổi Luật đấu thầu theo hướng lựa chọn Nhà thầu EPC không nhất thiết phải có giá đánh giá thấp nhất.

Bởi, thực tế trên cho thấy, chính cơ chế lựa chọn nhà thầu theo giá đánh giá thấp nhất đã làm các nhà thầu từ các nước G7, châu Âu, Hàn Quốc tham gia thời gian đầu nhưng ở giai đoạn sau thì “chạy” vì không cạnh tranh được về giá đối với các nhà thầu Trung Quốc.

Trong sửa đổi Luật, cần quy định rõ cách đánh giá lựa chọn nhà thầu EPC; cách đánh giá các thiết bị có nguồn gốc xuất xứ khác nhau để đảm bảo lựa chọn được thiết bị có chất lượng tốt nhất giá hợp lý và cần phân biệt rõ về Tiêu chuẩn chế tạo và địa điểm chế tạo.

Ngoài ra, cách xác định năng lực nhà thầu EPC phải xem lại, để đảm bảo chọn được nhà thầu có kinh nghiệm quản lý dự án tốt, năng lực về kỹ thuật và tài chính mạnh và tỷ lệ nội địa hóa về chế tạo thiết bị tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, điểm mấu chốt là các đơn vị tư vấn của Việt Nam cần phát triển năng lực thiết kế của mình để đảm nhiệm toàn bộ khâu thiết kế (E) các công trình công nghiệp nói chung và các nhà máy nhiệt điện nói riêng (hiện các đơn vị tư vấn mới chỉ giới hạn ở lập dự án đầu tư).

Các nhà thầu Việt Nam (xây dựng, lắp đặt chế tạo thiết bị) cần nâng cao chất lượng thi công các công trình với giá hợp lý tránh tình trạng chỉ có một, vài đơn vị thi công được công trình nhà máy nhiệt điện và đưa ra giá quá cao (nếu so với nhà thầu nước ngoài) trong khi chất lượng chưa tương xứng.

TKV có 6 dự án điện do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu EPC. Cụ thể, đó là dự án nhiệt điện Cao Ngạn, (2x50MW), dự án nhiệt điện Sơn Động, (2x100MW), nhiệt điện Nông Sơn 1x30MW), nhiệt điện Cẩm Phả 1, 1x310MW), nhiệt điện Cẩm Phả 2 (300MW) và nhiệt điện Mạo Khê (2x220MW).

Tổng giá trị các hợp đồng EPC là 1,204 tỷ USD và 397 tỷ đồng. Trong đó, dự án Nông Sơn có hợp đồng EPC thấp nhất là 28 triệu USD và dự án Cẩm Phả 1 có giá trị ký EPC với Trung Quốc cao nhất là 265 triệu USD.

Tổng mức đầu tư cả 6 dự án này là 25.999,5 tỷ đồng.

Ngoài ra, TKV đang tham gia các dự án Nhiệt điện Hải Phòng 1 và 2, Dự án Nhiệt điện Quảng Ninh 1 và 2, dự án Nhiệt điện Nhơn trạch 2, các dự án BOT Mông dương 2 với AES (Mỹ), dự án BOT Vĩnh Tân 1 với CSG (Trung Quốc).